عارضه كم خونی زمانی بروز می‌ كند كه خون فاقد هموگلوبین كافی باشد. هموگلوبین در حمل اكسیژن از ریه‌ها به تمام اندام‌های بدن، به گلبول‌های قرمز خون كمك می ‌كند. 
كم خونی انواع مختلفی دارد كه هر كدام به دلایل مختلفی بروز می ‌كنند که به اختصار در ذیل معرفی شده‌اند:
1- كم خونی ناشی از فقر آهن (IDA):

این نوع كم خونی از شایع ترین انواع این بیماری است. فقر آهن زمانی بروز می ‌كند كه بدن فاقد آهن كافی است. بدن برای ساخت هموگلوبین به آهن نیاز دارد. این حالت معمولاً در اثر از دست دادن خون، به دلیل مشكلاتی همچون عادت ماهانه طولانی و سنگین، زخم‌های داخلی، پولیپ‌های روده یا سرطان روده بروز می ‌كند. همچنین، رژیم غذایی فاقد آهن كافی می ‌تواند منجر به بروز این حالت شود.
در بارداری نیز عدم وجود آهن كافی برای مادر و جنین موجب كم خونی از نوع فقر آهن می‌ شود. بدن می‌ تواند با مصرف مواد غذایی مانند گوشت قرمز، جگر، قلوه ، ماهی، زرده تخم مرغ ، سبزی های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری ، اسفناج و حبوبات ؛ مثل عدس و لوبیا، هم چنین میوه های خشک ( برگه ها) به خصوص برگه زرد آلو و دانه های روغنی.آهن مورد نیاز خود را به دست آورد.
2- كم خونی مگالوبلاستیك یا فقر ویتامین:
این نوع كم خونی معمولاً در اثر كمبود فولیك اسید یا ویتامین B12 بروز می ‌كند. این ویتامین‌ها در سالم نگه داشتن خون یا سیستم عصبی به بدن كمك می ‌كنند. در این نوع كم خونی، بدن گلبول‌های قرمز خونی تولید می ‌كند كه نمی‌ توانند اكسیژن را به خوبی تحویل دهند.
قرص‌های اسید فولیك می ‌توانند این نوع كم خونی را درمان كنند. فولیك اسید را همچنین می‌ توان از مصرف دانه‌ها و حبوبات، مركبات و آب میوه‌ها، سبوس گندم و سایر غلات، سبزیجات برگ سبز تیره، گوشت طیور و جگر به دست آورد.
گاهی اوقات ممكن است متخصص نتواند تشخیص دهد كه علت این بیماری، كمبود ویتامین  B12 است. این حالت معمولاً در افراد مبتلا به كم خونی وخیم بروز می‌ كند كه در حقیقت نوعی بیماری خود ایمنی است. عدم دریافت ویتامین B12كافی می ‌تواند موجب كرختی و بی ‌حسی دست‌ها و پاها، مشكلات در راه رفتن، از دست دادن حافظه و مشكلات بینایی شود. نوع درمان بستگی به عامل مولد بیماری دارد، اما به هر حال مصرف ویتامین  B12 ضروری است.
3- بیماری‌های نهفته:
بیماری‌های خاصی وجود دارند كه می ‌توانند به توانایی بدن در تولید گلبول‌های قرمز خون، آسیب برسانند. برای مثال، افراد مبتلا به بیماری‌های كلیوی به ویژه بیمارانی كه دیالیز می‌ شوند، در معرض ابتلا به كم خونی قرار دارند. كلیه‌های این بیماران قادر به ترشح هورمون های كافی برای تولید گلبول‌های خونی نیست و در هنگام دیالیز نیز آهن از دست می ‌دهند.
4- بیماری‌های خونی ارثی:
اگر در خانواده ای سابقه بیماری خونی وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به آن در افراد دیگر نیز افزایش می‌ یابد. یكی از امراض خونی ارثی، كم خونی از نوع گلبول‌های داسی شكل است.
در این نوع، به جای تولید گلبول‌های قرمز طبیعی كه به راحتی درون رگ‌های خونی حركت می ‌كنند، گلبول‌های داسی شكلی ساخته می شوند که حركت سختی داشته و دارای لبه‌های خمیده هستند. این گلبول‌ها نمی‌ توانند در رگ‌های خونی ظریف به آسانی حركت كنند و در نتیجه مسیر رسیدن خون به اعضای بدن را مسدود می‌ كنند. بدن گلبول‌های قرمز داسی شكل را نابود می ‌كند، اما نمی ‌تواند با سرعت كافی انواع طبیعی و سالم جدید را تولید كند. این امر موجب بروز كم خونی می ‌شود.
نوع دیگری از كم خونی ارثی، تالاسمی است. تالاسمی زمانی بروز می ‌كند كه بدن ژن‌های ویژه‌ای را از دست می‌ دهد و یا ژن‌های غیر طبیعی از والدین به كودك ارث می‌ رسد كه در نحوه تولید هموگلوبین، تأثیر منفی می‌ گذارند.
5- كم خونی آپلاستیك:
نوع نادری از كم خونی است و زمانی بروز می ‌كند كه بدن به اندازه كافی گلبول قرمز تولید نمی ‌كند. از آنجا كه این امر بر گلبول‌های سفید نیز تأثیر می‌ گذارد، خطر عفونت‌ها و خونریزی‌های غیر قابل توقف افزایش می یابد. این حالت، دلایل مختلفی دارد كه عبارتند از:
الف - روش‌های درمانی سرطان‌ها (پرتو درمانی و شیمی درمانی)
ب- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی (مانند مواد مورد استفاده در برخی حشره ‌كش‌ها، رنگ و پاك كننده‌ها و شوینده‌های خانگی)
پ ـ برخی داروها (مانند داروهای مخصوص درمان روماتیسم مفصلی)
ت- بیماری‌های خود ایمنی (مانند لوپوس)
ث - عفونت‌های ویروسی كه بر تراكم استخوانی تأثیر می ‌گذارند.
نوع درمان بستگی به میزان حاد بودن كم خونی دارد. این بیماری را می ‌توان با تعویض خون، مصرف دارو یا پیوند مغز استخوان درمان كرد. كم خونی برای پیشرفت در بدن به گذر زمان احتیاج دارد. در آغاز ممكن است هیچ علائمی بروز نكند و یا علائم بیماری بسیار خفیف باشد، اما با پیشرفت بیماری می ‌توان شاهد علائمی چون خستگی، ضعف، عدم توانایی در كار و تحصیل، كاهش دمای بدن، رنگ پریدگی پوست، ضربان سریع قلب ، كوتاهی تنفس‌، درد سینه، سرگیجه، تحریك پذیری، كرختی و سردی دست‌ها و پاها و سردرد بود.
تشخیص این بیماری با انجام یك آزمایش خون امكان پذیر است. در صورت مثبت بودن جواب آزمایش و ابتلا به كم خونی، انجام آزمایشات دیگری نیز برای تشخیص نوع آن ضروری است.
انتخاب نوع درمان كم خونی بستگی به علت بروز آن دارد. برای مثال، نحوه درمان كم خونی گلبول‌های داسی شكل با نحوه درمان كم خونی ناشی از رژیم غذایی فاقد آهن یا فولیك اسید متفاوت است. از این رو برای كشف بهترین روش معالجه باید به متخصص مربوطه مراجعه كرد.
با روش‌های گوناگونی می ‌توان مانع از بروز برخی انواع كم خونی شد كه مجموعه‌ای از آنها در زیر آمده است:
1- مصرف غذاهای حاوی آهن زیاد از جمله گوشت قرمز، ماهی، مرغ، تخم ‌مرغ، میوه‌های خشك شده، عدس و لوبیا، سبزیجات سبز برگ پهن مانند اسفناج، كلم و یا غله‌های غنی شده با آهن.
2- مصرف مواد خوراكی كه جذب آهن را در بدن افزایش می‌ دهند؛ مانند آب پرتقال، توت فرنگی، كلم و یا سایر میوه‌ها و سبزیجات حاوی ویتامین C.
3- خودداری از نوشیدن قهوه و چای همراه با وعده‌های غذایی، چرا كه این نوشیدنی‌ها جذب آهن در بدن را دشوار می ‌كند.
4- كلسیم جذب آهن را مشكل می ‌كند، لذا برای به كار گرفتن بهترین روش برای مصرف كلسیم به میزان مناسب و كافی، با پزشك متخصص باید مشورت كرد.
5- اطمینان از مصرف كافی فولیك اسید و ویتامین  B12 در رژیم غذایی
6- مشاوره با پزشك برای خوردن قرص‌های مكمل آهن، چرا كه مصرف این قرص بدون مشورت با فرد متخصص صحیح نیست. این قرص‌ها در دو نوع فروس و فریك ارائه می ‌شوند. جذب فروس در بدن بهتر صورت می‌ گیرد، اما اثرات جانبی مانند تهوع، استفراغ و اسهال در پی دارد با این حال این اثرات جانبی را می‌ توان با كمك برخی اقدامات كاهش داد، از جمله اینكه ابتدا با نیمی از دوز تجویز شده شروع كرد و به تدریج آن را به دوز كامل رساند.
قرص را باید در دوزهای تقسیم شده مصرف كرد. قرص را همراه با غذا مصرف كرد و اگر نوعی از قرص آهن مشكلاتی ایجاد می‌ كند با متخصص مربوطه برای مصرف نوع دیگر مشورت كرد.
7- زنانی كه باردار نیستند، اما در سن بارداری قرار دارند، باید هر 5 تا 10 سال یك بار آزمایش كم خونی بدهند. این امر حتی در شرایط سلامت هم باید صورت گیرد. انجام این آزمایش‌ها باید از زمان نوجوانی آغاز شود.
8- همچنین زنانی كه باردار نیستند و در سن بارداری قرار دارند، در صورت داشتن علایمی چون عادت ماهانه ی شدید و طولانی، مصرف آهن كم و یا تشخیص قبلی ابتلا به كم خونی باید هر سال آزمایش خون بدهند.
اكثر افراد از طریق یك رژیم غذایی سالم و منظم می‌ توانند از غذاهای سرشار از آهن استفاده كنند، اما برخی افراد نمی ‌تواند آهن كافی به دست آورند كه مهم ترین این افراد دختران نوجوان و زنان در سن بارداری هستند كه در هر عادت ماهانه خون زیادی را از دست می ‌دهند یا بیش از یك بچه دارند و یا از IUD استفاده می‌ كند.
كودكان نوپا و زنان باردار نیز در این گروه هستند. این افراد باید به طور دوره‌ای آزمایش كم خونی بدهند و در صورت فقر آهن، حتماً با مشورت پزشك از مكمل‌های آهن استفاده كنند كه نحوه درمان مشكل آنها بر عهده پزشك است.
منبع:
parasat